تفسیر حروف الفبا در روایات
روایت اصلی
حضرت حسین بن علی علیهالسلام نقل کردهاند که روزی یکی از یهودیان خدمت رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم آمد و امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب علیهالسلام نیز در حضور آن حضرت بودند. آن یهودی از پیامبر پرسید که حروف هجایی (الفبا) چه فایدهای دارند. رسول خدا به علی علیهالسلام فرمودند که او پاسخ دهد و سپس برای ایشان دعا کردند: «بار خدایا علی را موفق و در کارش استوار گردان.» علی علیهالسلام سپس بیان کردند که هر حرف از حروف الفبا نامی از نامهای خداوند بلندمرتبه است. در ادامه تفسیر هر حرف را بازنویسی و ساختاربندی شده است تا خواناتر و مناسب برای انتشار وب شود.
تفسیر حروف الفبا
الف تا ثاء
الف — الله: یگانه است؛ هیچ معبودی جز او نیست؛ او زنده و قیوم است.
باء — باقی: پس از نابودی خلق، او باقی میماند.
تاء — توّاب: توبهپذیر است و توبه بندگان را میپذیرد.
ثاء — ثابت: خداوند مؤمنان را به قول ثابت در زندگی دنیا برقرار میسازد.
جیم تا خاء
جیم — جلّ ثناؤه: ستایش او بسیار بزرگ است و نامهایش پاک و پاکیزهاند.
حاء — حق: او حق است؛ زنده و بردبار.
خاء — خبیر: به آنچه بندگان انجام میدهند آگاه است.
دال تا زای
دال — دیّان: روز جزا را پاداشدهنده است.
ذال — ذو الجلال و الاکرام: صاحب جلال و اکرام است.
راء — رئوف: نسبت به بندگان مهربان است.
زای — زینت: آرامش و زینت معبودان است.
سین تا ضاد
سین — سمیع و بصیر: شنوا و بیناست.
شین — شاکر: به مؤمنانش جزای شکر میدهد.
صاد — صادق: در وعده و وعید خود صادق است.
ضاد — ضار و نافع: هم زیانرسان و هم نافع است در حکمت الهی.
طاء تا نون
طاء — طاهر: پاک و پاککننده است.
ظاء — ظاهر: آیات خود را آشکار میسازد.
عین — عالم: به بندگان خود داناست.
غین — غیاث المستغیثین: فریادرس کسانی است که کمک میطلبند.
فاء — فالق الحَبّ والنوی: شکافنده دانه و هستهها.
قاف — قادر: بر همه آفریدگان تواناست.
کاف — کافی: کفایتکننده؛ همتایی ندارد و نه زاده و نه زاییده شده است.
لام — لطیف: صاحب لطف نسبت به بندگان است.
میم — مالک الملک: خداوند ملک و پادشاهی است.
نون — نور: روشنی آسمانها از نور عرش اوست.
واو تا یاء
واو — واحد: یگانه و صمد است؛ نه زاده و نه زاییده.
هاء — هادی: راهنمای خلق است.
لام الف — لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ: تنها خدای بیشریک است.
یاء — ید: دست خدا بر سر خلق گشوده است.
نتیجه روایت
پس از این تفسیر، رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلم فرمودند که این همان سخنی است که خداوند برای خود پسندیده و همه باید چنین تفسیر را بپذیرند؛ سپس آن یهودی مسلمان شد.
روایات و نظرات تکمیلی
در منابع آمده است که امام علی علیهالسلام فرمودند: از رسول خدا در مورد حروف ابجد سؤال شد و آن حضرت فرمودند: تفسیر حروف ابجد را یاد بگیرید؛ چرا که همه آن شگفتی است، وای بر عالمی که از تفسیر آن جاهل باشد.
جناب شیخ بهایی میفرماید: اعداد روح حروف هستند، یعنی عدد جان حرف میباشد.
ابجد در دستان ماست؛ هر بند از انگشتان ما جایگاه یکی از ۲۸ حرف ابجد میباشد.
